1η Πανελλήνια Διαβούλευση 'Σύνχρονο Θεσμικό Πλαίσιο Για Τον Εθελοντισμό Και Τις Μ.Κ.Ο.'
ΣΚΟΠΟΣ

Η πρόσφατη αποδοχή όλων των κομμάτων για να περιληφθεί η αναγνώριση του ρόλου των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων στην επόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος αποτελεί έναν σταθμό για την εξέλιξη της κοινωνίας των πολιτών στην χώρα μας.

Η αναγνώριση αυτή, εφόσον υλοποιηθεί, θα αποτελέσει μια σημαντική νίκη όχι μόνο για τις Μ.Κ.Ο. αλλά και για όσους πιστεύουν ότι η μάχη για την δημοκρατία δεν σταματάει στην αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών αλλά επεκτείνεται και στην επιδίωξη της ενεργούς, συνεχής και απευθείας συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

Ταυτόχρονα, η συνταγματική αναγνώριση θα θέσει τις Μ.Κ.Ο. αλλά και το κράτος μπροστά σε αυξημένες ευθύνες. Οι Μ.Κ.Ο., διατηρώντας πάντα τον εθελοντικό τους χαρακτήρα θα πρέπει να αποβάλουν τον ερασιτεχνισμό και να διασφαλίσουν στην λειτουργία τους την αποτελεσματικότητα καθώς και τις αρχές της διαφάνειας και της αξιοκρατίας.

Η πολιτεία, δια μέσου των κρατικών φορέων, θα πρέπει να στηρίξει τις Μ.Κ.Ο. με βάση αποκλειστικά το παραγόμενο έργο, χωρίς μεροληπτικές διακρίσεις και χωρίς να υποκύπτει στον πειρασμό να τις χειραγωγήσει.

Σήμερα, πρέπει να δημιουργηθεί στην Ελλάδα το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά η μέλλουσα συνταγματική αναγνώριση του ρόλου των Μ.Κ.Ο. Αυτό το θεσμικό πλαίσιο πρέπει να υιοθετηθεί με ευρεία συναίνεση και πρώτα απ' όλα με την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των Μ.Κ.Ο.

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις έχουν ήδη μπει στην ενεργό οικονομία και στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, δημιουργώντας τον νέο κοινωνικό χώρο που ονομάζεται "Κοινωνία των Πολιτών". Ο αναδυόμενος κοινωνικός χώρος αποτελείται από Μ.Κ.Ο. που αφορούν τους τομείς κυρίως της φτώχειας και της κοινωνικής επανένταξης, των κοινωνικών διακρίσεων, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της ισότητας, της πρόσβασης στην υγεία, στην παιδεία κλπ.

Οι Μ.Κ.Ο., είτε λειτουργώντας ως ομάδες που παρέχουν υπηρεσίες, είτε λειτουργώντας ως ομάδες πίεσης, έχουν την δυνατότητα και την δυναμική να καλύψουν τα όποια κενά δεν είναι εφικτό να καλυφθούν από τους κυβερνητικούς φορείς. Για παράδειγμα, οι αναπτυξιακές Μ.Κ.Ο. εμφανίζουν παγκοσμίως δράσεις ακόμη και στον δύσκολο τομέα της φροντίδας των θυμάτων των μαινόμενων πολεμικών συρράξεων, αποκτώντας τέτοια γνωρίσματα που τις καθιστούν τουλάχιστον ισότιμες με τα κράτη, τους διεθνείς οργανισμούς και τις πολυεθνικές εταιρίες, δεδομένου ότι σε αρκετές περιπτώσεις διαχειρίζονται προϋπολογισμούς μεγαλύτερους από τους αντίστοιχους πολλών κρατών.

Στη χώρα μας η "Κοινωνία των Πολιτών" έχει τα τελευταία χρόνια κάνει αισθητή την παρουσία της, με δράσεις σε όλους τους προαναφερόμενους τομείς. Οι Μ.Κ.Ο. καλούνται πλέον να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση προβλημάτων και την κάλυψη αναγκών, συμπληρώνοντας τo κοινωνικό κράτος και σε κάποιες περιπτώσεις, υποκαθιστώντας το. Κατά αυτό τον τρόπο οι Μ.Κ.Ο. μεταμορφώνονται από παροχείς συνεπικουρικής βοήθειας σε αποτελεσματικούς και ουσιαστικούς φορείς προσφοράς υπηρεσιών, καθώς παρουσιάζοντας μια αξιόλογη δυναμική, μπορούν να προωθούν ενέργειες για τις οποίες υπάρχει αβεβαιότητα αναφορικά με το αποτέλεσμα, αλλά και να λειτουργήσουν με περισσότερη ευελιξία και ελευθερία από ότι οι φορείς της ιδιωτικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας και του δημοσίου τομέα.

Ωστόσο, αν και από πολλούς αναγνωρίζεται η αξία των Μ.Κ.Ο. και στον ελληνικό χώρο, δεν θα μπορούσαν να παραβλεφθούν κάποια σημεία, άξια περαιτέρω συζήτησης.

Το πρώτο θέμα που ανακύπτει είναι εκείνο της νομικής μορφής των Μ.Κ.Ο. Οι διάφορες οργανώσεις μπορούν να έχουν την εξής μορφή:

  • Φιλανθρωπικά Σωματεία, που είναι ο πιο διαδεδομένος τύπος ενεργοποίησης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στον τομέα της Κοινωνικής Πρόνοιας, δηλαδή Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου και συγκεκριμένα ενώσεις προσώπων με μη κερδοσκοπικούς σκοπούς, τα οποία αποκτούν νομική προσωπικότητα όταν εγγραφούν σε ειδικό δημόσιο βιβλίο που τηρείται στο πρωτοδικείο της έδρας, ύστερα από αίτηση 20 τουλάχιστον ατόμων.

  • Κοινωφελή Ιδρύματα, τα οποία αποκτούν τη νομική τους προσωπικότητα με αυτεπάγγελτη έκδοση Προεδρικού διατάγματος που εγκρίνει τη σύστασή τους

  • Αστικές Μη Κερδοσκοπικές Εταιρίες, οι οποίες και αποτελούν την πιο συνηθισμένη μορφή εθελοντικών οργανώσεων στην Ελλάδα.

  • Η ποικιλομορφία των διάφορων Μ.Κ.Ο., προκαλεί αρκετά προβλήματα, ένα από τα οποία είναι και η διαφορετικότητα ως προς τις δυνατότητες δράσεων των Μ.Κ.Ο. και τον τρόπο αντιμετώπισής τους από το κράτος.

    Ένα δεύτερο θέμα, άξιο διερεύνησης, αποτελεί το φορολογικό καθεστώς των Μ.Κ.Ο.. Οι οργανώσεις ανάλογα με τα οριζόμενα στην ιδρυτική πράξη τους, μπορούν να εμφανίζουν έσοδα με τους εξής τρόπους:

  • Μέσω χρηματοδότησης από Ευρωπαϊκά Προγράμματα, Επιχειρησιακά Προγράμματα, ή Κοινοτική Πρωτοβουλία

  • Μέσω χρηματοδότησης από εθνικούς πόρους,
  • Μέσω πληρωμής των συνδρομών των μελών τους. Εδώ διακρίνουμε δύο περιπτώσεις:

  • 1) Μ.Κ.Ο. που έχουν έναν και μοναδικό δωρητή, στον οποίο η Μ.Κ.Ο. αναφέρεται και συνήθως έχει εξαρτημένη σχέση και περιορισμένη ευελιξία στις δράσεις της, και,
    2) Μ.Κ.Ο. που έχουν πολλούς δωρητές, οι οποίοι διασφαλίζουν την αυτόνομη λειτουργία της Μ.Κ.Ο. και μια μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.

    Και σε αυτή την περίπτωση, η ποικιλομορφία των Μ.Κ.Ο., δημιουργεί ένα διαφορετικό στάτους αντιμετώπισής τους από το κράτος, μη επιτρέποντας την δημιουργία μίας κοινής πρακτικής. Επιπρόσθετα, διαπιστώνεται η απουσία φοροαπαλλακτικών διαδικασιών, οι οποίες θα οδηγούσαν σε ένα ευνοϊκότερο καθεστώς των δωρεών και των χορηγιών των ιδιωτών και εταιρειών προς τις Μ.Κ.Ο. , με αποτέλεσμα την σημαντική περικοπή του επιπέδου των εσόδων τους.

    Ένα τρίτο θέμα συζήτησης θα μπορούσε να αποτελέσει το ασφαλιστικό καθεστώς των Μ.Κ.Ο., το οποίο αφήνει ανοιχτό το ζήτημα των απασχολούμενων εθελοντών σε εκείνες, οι οποίοι συνήθως εργάζονται χωρίς την ύπαρξη του απαιτούμενου πλαισίου κάλυψης. Με αυτό τον τρόπο, ο νόμος αφήνει ανοχύρωτες τις ιδιαίτερες δράσεις των ατόμων που εθελοντικά προσφέρουν την εργασία τους, αλλά και τις ίδιες τις Μ.Κ.Ο. που απασχολούν τους εθελοντές στα προγράμματά τους.

    Επίσης, το γεγονός ότι παρόλη την πληθώρα των Μ.Κ.Ο. που δρουν με έδρα την Ελλάδα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας, δεν υφίσταται ένας ενιαίος κώδικας δεοντολογίας, ο οποίος να ορίζει τα πλαίσια μέσα στα οποία μπορεί να κινηθεί μία οργάνωση, αναφορικά με τους στόχους, τις αξίες, τα γνωρίσματα και τον τρόπο δράσης που θα οδηγεί στα επιθυμητά αποτελέσματα, δημιουργεί ένα καθεστώς πολυπλοκότητας. Η κάθε οργάνωση εμφανίζει, έτσι, μία διαφορετική φιλοσοφία, οδηγώντας σε μία αδυναμία κοινής ύπαρξης, συνεργασίας και συντονισμού των δράσεων των Μ.Κ.Ο.

    Τέλος, άξια λόγου είναι και η συνειδητοποίηση ότι μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί κάποια προσπάθεια κοινής διαβούλευσης όλων των Μ.Κ.Ο., των εκπροσώπων του κράτους και επιστημόνων του κοινωνικού τομέα.

    Η αναγνώριση των παραπάνω παραμέτρων, καθιστά σαφή την αναγκαιότητα επίλυσης των προκυπτόντων θεμάτων, για την καλύτερη οργάνωση του χώρου της Κοινωνίας των Πολιτών. Έχοντας υπόψη τα παραπάνω, η Ελληνική Επιτροπή Μ.Κ.Ο. για την Ανάπτυξη, η Συμμαχία ενάντια στη Φτώχεια, το Εθνικό Συμβούλιο Νεολαίας, η Ομοσπονδία Εθελοντικών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων Ελλάδος και το Ελληνικό Κέντρο Προώθησης του Εθελοντισμού "anthropos.gr", αποφασίσαμε να προχωρήσουμε στην υλοποίηση μίας εθνικής Πρωτοβουλίας - Εκδήλωσης, κατά τη διάρκεια της οποίας θα συζητηθούν όλα τα παραπάνω θέματα μεταξύ των Μ.Κ.Ο., των αρμόδιων φορέων και Υπουργείων που εμπλέκονται στην πιθανή τους επίλυση, της επιστημονικής κοινότητας και των πολιτικών κομμάτων.

    Η δομή της Εκδήλωσης θα κινηθεί στους ακόλουθους άξονες:

  • Ορισμός και νομική μορφή των ΜΚΟ

  • Εθελοντισμός, Μ.Κ.Ο και οικονομικά θέματα

  • Αυτό-ρύθμιση των Μ.Κ.Ο

  • Σχέσεις Εθελοντισμού και Μ.Κ.Ο με Κράτος, Ανεξάρτητη Αρχή











  • Με τη στήριξη της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, μέσω του προγράμματος Νεολαία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής